VĂN HOÁ - NGHỆ THUẬT

Đàn tính - Nhạc cụ độc đáo trong văn hóa người Tày, Nùng, Thái

28/12/2024 10:25:57

(TITC) - Đàn tính (còn gọi là tính tẩu) là nhạc cụ độc đáo của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Thái, gắn liền với đời sống văn hóa dân gian, âm nhạc dân tộc của đồng bào nơi đây.

Cây đàn tính gắn bó mật thiết với đời sống văn hóa của đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Thái (Ảnh: TITC)

Nhắc đến hát then không thể không nói đến đàn tính. Đàn tính vừa giữ vai trò dẫn dắt, vừa là nhạc đệm, đồng thời cũng là một giọng hát thứ hai, bổ sung cho giọng hát nghệ sĩ diễn xướng. Đàn tính là một loại nhạc cụ dân gian độc đáo, mang lại âm thanh mượt mà, ngọt ngào và ấm áp. Đàn được làm bằng vỏ bầu, mặt đàn làm bằng gỗ vông, cán làm bằng gỗ cây khảo quang hoặc cây dâu tằm.

Để làm được đàn tính, bà con dân tộc Tày, Nùng, Thái lựa chọn bầu già, cắt bỏ phần trên, bỏ ruột ra và ngâm nước một tuần rồi rửa sạch, phơi khô, sau đó ngâm vôi khoảng 2 - 3 ngày để không bị mọt.

Công đoạn tiếp theo là làm nắp đàn. Nắp đàn là một tấm gỗ nhẹ, dày khoảng 3 mm. Trước kia, chưa có keo dính, người Tày phải vào rừng để kiếm nhựa cây hồng. Việc lấy nhựa cây không phải mùa nào cũng có bởi một năm chỉ có một mùa.

Nghệ thuật trình diễn hát Then (Ảnh: TITC)

Trong tất cả các công đoạn làm đàn tính, việc làm cần đàn đòi hỏi phải tỉ mỉ và cẩn thận. Cần đàn hoàn toàn làm bằng thủ công và được làm bằng các loại gỗ dẻo được đẽo công phu, đánh giáp cho bóng. Cần đàn sau khi hoàn thành được gắn vào bầu đàn, đánh bóng và phơi khô. Cuối cùng là công đoạn lắp dây đàn. Đàn tính truyền thống có 3 dây. Ngày xưa, dây đàn được lựa chọn là tơ xe. Ngày nay người ta có thể thay tơ xe bằng các loại dây dễ có chất liệu khác như dây dù hoặc dây cước.

Từ bao đời nay, cây đàn tính không thể thiếu trong các làn điệu then, trong các lễ hội, hoạt động truyền thống văn hóa, văn nghệ của người Tày, Nùng, Thái. Đàn tính, hát then góp phần gìn giữ truyền thống văn hóa, là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt cộng đồng của người Tày Cao Bằng.

Với những giá trị độc đáo và đặc biệt, “Nghệ thuật trình diễn hát Then” đã được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Trung tâm Thông tin du lịch
Nguồn: